Zengibar

Dünyanın En Güzel Cevizi

Bazı hikâyeler bir laboratuvarda değil, bir ağacın gölgesinde başlar. Zengibar cevizinin hikâyesi de işte böyle başladı.
Yıl 2008… Kayısı Araştırma Enstitüsü’nde birlikte çalıştığımız kıymetli meslektaşlarım İhsan Akgül, Şevki Doğanay ve Dr. Talip Yiğit, ve zaman zaman ekibe katılan arkadaşlarımızla Malatya’nın Darende ilçesinde bir ceviz ağacının izini sürüyorduk. Aslında bu iz yıllar öncesine dayanıyordu. 1990’lı yıllarda Prof. Dr. Ömer Beyhan Darende yöresinde yaptığı araştırmalarda çok sayıda farklı ceviz tipi belirlemiş ve bunları bilimsel çalışmalara konu etmişti.

Biz de o çalışmaların izinden giderek bu değerli ceviz ağacını yeniden bulmaya karar verdik.

Darende merkezde bir üreticinin bahçesinde, yılların tanığı olan ulu bir ceviz ağacıyla karşılaştık. Fakat işin zor kısmı bundan sonra başladı. Ağaç, hisseli bir mülkün içindeydi ve aile fertleri meyvesinden numune almamıza veya aşı gözü almamıza pek sıcak bakmıyordu. Parasıyla bile almak kolay değildi. Günler süren görüşmeler, araya giren hatırlı dostlar derken sonunda gerekli materyalleri temin edebildik.
Bilim bazen sabır ister. Zengibar cevizi için yürüttüğümüz çalışmalar da tam on yıl sürdü. Bu uzun araştırma sürecinin sonunda elde ettiğimiz sonuçlar gerçekten dikkat çekiciydi.

Zengibar cevizi iri yapılı, ince kabuklu, yüksek iç randımanına sahip bir çeşitti. İç randımanı yaklaşık %52, yağ oranı ise %68 civarındaydı. Hasadı ise Eylül ortasında yapılabiliyordu. Tüm bu özellikleriyle oldukça değerli bir çeşit olduğunu gördük.
Uzun çalışmaların ardından Zengibar cevizi Türkiye Milli Çeşit Listesi’ne girerek 2019 yılında tescil edildi. 

Bir araştırmacı için bundan daha büyük bir mutluluk az bulunur.
Ancak iş burada bitmiyordu. Bir ceviz çeşidinin başarılı üretimi için uygun tozlayıcı çeşidin de belirlenmesi gerekir. Bu nedenle ikinci bir çalışma başlattık. Yaklaşık beş yıl süren araştırmaların sonunda Zengibar cevizi için en uygun tozlayıcı çeşidin Bilecik cevizi olduğunu belirledik.
Bu çalışmanın bilimsel sonuçları da Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi’nde yayımlandı. Artık çiftçilerimiz Zengibar cevizini bilimsel veriler ışığında güvenle yetiştirebilir.
Bugün geriye dönüp baktığımda, Darende’deki o ulu ağacın gölgesinde başlayan yolculuğun bir bilimsel başarıya dönüşmesini görmek büyük bir mutluluk veriyor.

Bu çalışmada emeği geçen başta İhsan Akgül, Şevki Doğanay ve Dr. Talip Yiğit, olmak üzere tüm meslektaşlarıma gönülden teşekkür ediyorum.
Bazen bir ağacın hikâyesi, bir bölgenin geleceğini de değiştirebilir. Zengibar cevizi belki de böyle bir hikâyenin başlangıcıdır.